Protestantse Gemeente Westerbork i.w.

Stefanuskerk

De Stefanuskerk

Hoofdstraat 10
9431 AD Westerbork
tel. 0593 - 331 048  

 

 

 

De Stefanuskerk is een gotische kerk in de Drentse plaats Westerbork. In 1206 wordt de capella de Burch genoemd die dan onder de kerk van Beilen valt. Later wordt deze kapel een zelfstandige parochiekerk. De kerk van Westerbork werd gebouwd in het begin van de 15e eeuw, als opvolger van een houten voorganger. De toren is al eerder gebouwd. Het onderste deel van de toren dateert uit de 13e eeuw. Later, in 1778, is het bovendeel van de toren gebouwd. De kerk werd gewijd aan de martelaar Stefanus, net als de moederkerk te Beilen. Na de overdracht van de kerk rond 1600 aan de protestanten raakte deze naam wat in de vergetelheid. Sinds 2007 draagt de kerk weer officieel de naam Stefanuskerk. De avondmaaltafel is vervaardigd in de 17e eeuw en de preekstoel in 1778. Het orgel is in 1726 gebouwd voor de kerk van Beetgum en door de orgelbouwer Petrus van Oeckelen in 1862 verplaatst naar Westerbork.

Valkengeld

Zowel het zegel van de kerk als het wapen van de voormalige gemeente Westerbork bevatten een witte valk. Dit is een verwijzing naar het zogenaamde valkengeld dat de kerk van Westerbork samen met de moederkerk in Beilen jaarlijks moest betalen voor de afdracht van een witte valk aan de bisschop van Utrecht.

Feiten 

  • 15de eeuwse gotische kerk
  • Inventaris:
    • preekstoel 1778,
    • herenbanken met kandelaars
    • twee-armige koperen kandelaar op de preekstoel
    • koperen doopbekken op smeedijzeren voet
    • avondmaalstafel XVII
    • koperen kroon met wapenschilden 1783
    • orgel met snijwerk Lod.XIV.
    • Eenklaviers orgel, in 1726 gemaakt door Chr. Muller voor de Herv. Kerk te Beetgum (Fr.). In 1862 overgeplaatst naar Westerbork.

Toren van de hervormde kerk

De toren is ouder dan de kerk. Klokkenstoel met gelui van drie klokken, waarvan een van een anonieme gieter, vroeg 14e eeuw, diam. 97 cm., een van J.A. de Grave, 1727, diam. 74,2 cm. en een moderne klok. Mechanisch torenuurwerk. De dorpskerk van Westerbork bestaat al meer dan 800 jaar. In een oude akte uit 1206 werd de ”capella te Burcht”, samen met de kerk in Beilen door de bisschop van Utrecht overgedragen aan de abt van het klooster te Ruinen. Het betrof toen waarschijnlijk een houten kapelletje, gedekt met stro. Dit historische gegeven was voor de Westerborker gemeenschap aanleiding om in 2006 het 800-jarig bestaan van Westerbork te vieren, maar waarschijnlijk is de nederzetting Burch al veel ouder. Omstreeks 1360 werd de houten kapel vervangen door een stenen kerk, die toen wat kleiner was dan de huidige kerk. Deze stenen kerk werd gewijd aan Sint-Stephanus.

Sint-Stephanus

De heilige Stephanus komt ook voor in het kerkzegel van de hervormde wijkgemeente en in het logo van de protestantse gemeente Westerbork in wording. In dit zegel wordt Sint-Stephanus afgebeeld met een boek in zijn hand en omgeven door stenen, wat erop duidt dat hij door steniging als martelaar stierf. In het zegel zijn ook een penning en een valk afgebeeld. Dat verwijst naar het feit dat de Börker kerkgemeenschap een bijdrage moest leveren aan de jaarlijkse afdracht van geld aan de bisschop van Utrecht en van een witte valk aan de abt van het klooster in Ruinen. Tijdens de Hervorming, omstreeks 1600, werd de kerk door de protestanten overgenomen. De naam Stefanuskerk bestaat dus al eeuwen, maar is in de volksmond nooit ingeburgerd geraakt. Nadat de hervormde gemeente Westerbork drie jaar geleden, in het kader van het ontstaan van de Protestantse Kerk in Nederland, een federatie met de gereformeerde kerk in Westerbork is aangegaan, ontstond de behoefte om de naam Stefanuskerk duidelijker in beeld te brengen.

Schilderijen

In de kerk bevinden zich diverse schilderijen van Reinhart Dozy, die in het nabijgelegen Elp van 1939 tot zijn overlijden in 1947 woonde. Hij schilderde de kerkgang van vrouwen in Drentse klederdracht. In de kerk hangen twee schilderijen van Reinhart Dozy, 'Kerkuitgang' en 'Te laat' en een schilderij van Roesing uit 1895. 

Zaterdagmiddag 2 juni 2012 werd in de Stefanuskerk het schilderij van de schilder Louis Albert Roessingh overgedragen aan de Hervormde wijkgemeente. Het schilderij stelt een doopplechtigheid voor in de kerk van Westerbork. Roessingh heeft het waarschijnlijk aan het begin van de twintigste eeuw geschilderd. Het schilderij was in bezit van de baron en barones Baud-van Suchtelen van de Haare, die het geschonken hebben aan de Hervormde wijkgemeente. Namens de familie was de dochter Erica Baud, samen met haar neef Steven Halbertsma, aanwezig om het schilderij te overhandigen. Het schilderij was eerder in bezit van de grootvader van de barones, ds. G. Hulsman. Steven Halbertsma denkt dat ds. Hulsman in 1925 bij zijn 25-jarig ambtsjubileum het schilderij heeft ontvangen. Erica Baud: 'Het schilderij hing vanaf mijn jeugd bij ons thuis. Mijn moeder is enorm aan het schilderij gehecht. Zij vertelde dat het ds. Riphagen is die op het schilderij de doop bedient. Helaas zijn mijn ouders verhuisd naar een verzorgingstehuis en konden het schilderij niet meenemen. Er waren al contacten tussen de Hervormde gemeente en mijn moeder in de jaren tachtig. Sindsdien heeft zij al het plan gehad om het schilderij aan Westerbork te schenken’.   

De voorzitter van de Hervormde gemeente, Lex Soeteman, is heel erg blij met dit prachtige schilderij. 'De terugkeer van de Doopplechtigheid naar de plek waar het ooit plaatsvond. Het is een prachtig volkstafereel dat door Roessingh is vastgelegd’, zegt Lex Soeteman. ‘De kerk is er op de kruispunten van het leven. Een doopplechtigheid is een belangrijk moment in het leven van mensen. Door de geschiedenis heen hebben de Westerborkers en de kerkleden uit de vele plaatsen in de omgeving hun momenten gevierd. Dit schilderij verbeeldt de sterke verbondenheid van de plaatselijke bevolking met de kerk. In dit kerkgebouw heeft kunst vanaf het begin een rol gespeeld. Er hingen schilderijen en er waren beelden, die na de reformatie verdwenen. Nu hebben wij drie prachtige schilderijen, die elkaar aanvullen’, aldus Soeteman.  

De Drentse schilder Louis Albert Roessingh (1873-1951) heeft lange tijd in Elp gewoond. Hij was actief in de gemeenschap, gemeenteraadslid en later ereburger van de gemeente Westerbork. Een veelzijdig man, naast schilder was hij ook dichter. Roessingh heeft zijn opleiding gevolgd in Antwerpen, waar hij ook een atelier had.

Protestantse Gemeente Westerbork i.w.