Protestantse Gemeente Westerbork i.w.

Diaconale beleidsplan

Inleiding

In dit beleidsplan is door het College van Diakenen van de Voorhofgemeente het beleid voor de komende jaren vastgelegd. De totstandkoming ervan is een logisch uitvloeisel van het Beleidsplan uit 2006 van de Gereformeerde wijkgemeente. Sinds 1 januari 2005 vormen wij als Gereformeerde kerk en Hervormde gemeente in Westerbork een federatie. Officieel heet het dat de Hervormde gemeente en de Gereformeerde kerk, beide te Westerbork, voor onbepaalde tijd een brede interkerkelijke samenwerking aangegaan zijn, met de naam (voluit): Protestantse Gemeente Westerbork i.w.

De beide Colleges van Diakenen stemmen hun taken en verantwoordelijkheden maximaal op elkaar af. Ze vergaderen samen, nemen gezamenlijke besluiten en stemmen collectedoelen op elkaar af. Met name de financiële stromen zijn nog gescheiden. In 2007 is begonnen om een plan te maken voor het financieel samen gaan van beide Colleges van Diakenen. In april 2008 is het voorstel in het College van Diakenen aan de orde geweest. In 2009 is het fusie overleg van beide wijkgemeentes gestopt en is het voorstel niet verder behandeld. Op dit moment is ook niet te verwachten dat dit op korte termijn zal gebeuren. Het herstellen en verder uitbouwen van een goede samenwerking van beide wijkgemeentes heeft allereerst prioriteit voor beide wijkkerkenraden.

Zowel binnen de beide wijkgemeentes als naar buiten toe profileren wij ons als één College van Diakenen. Dit geldt eveneens voor de ZWO-groep. Deze goede samenwerking kan betekenen dat dit beleidsplan geheel of gedeeltelijk kan leiden tot een gezamenlijk beleidsplan van de Colleges van Diakenen van de beide wijkgemeentes. 

Uitgangspunt voor beleid

Vanzelfsprekend sluit het College van Diakenen aan bij het, in het beleidsplan van de Voorhofgemeente gestelde, dat de kern van ons gemeente-zijn is, ons geloof in de bevrijdende God van Israël door Jezus Christus. Wij willen, levend vanuit Gods Woord als bron, een open en vitale gemeenschap zijn. In ons belijden, zoals dit verwoord is in de Kerkorde, zijn wij verbonden met het voorgeslacht. In viering en samenkomst ervaren wij Gods eindeloze liefde en vinden wij inspiratie tot een leven met toekomst. Dat leven met toekomst uit zich onder meer in omzien naar elkaar. Dit geldt zowel voor onze eigen gemeente als voor de wereld om ons heen.Samengevat zet het geloof ons in beweging in: de dienst voor God; de dienst aan elkaar en de gemeente; de dienst aan de samenleving in ruimere zin (de wereld om ons heen; Gods schepping -> mens, plant en dier.)

Dienen

De gemeente is een diaconale gemeenschap. Zowel naar binnen als naar buiten, dichtbij en ver weg, in de kerk en in de wereld, is de gemeente geroepen tot de dienst van barmhartigheid, gerechtigheid en wederkerigheid. Barmhartigheid, gerechtigheid en wederkerigheid horen onlosmakelijk bij elkaar. Zo leidt het omzien naar mensen die onrecht lijden naar aandacht voor de structuren die het onrecht in stand houden. De diaconale opdracht is niet alleen een zaak van diakenen. Heel de gemeente is in al haar leden geroepen om te delen wat haar aan gaven geschonken is, te helpen waar geen helper is en te getuigen van de gerechtigheid van God waar onrecht geschiedt. Dit houdt de gemeente op de weg in navolging van Christus. Het is de onvolprezen gave van Christus die de gemeente gedenkt in de viering van het Heilig Avondmaal. In deze ‘delende’ levenshouding gaan de diakenen de gemeente voor. Zo bereikt de liturgie de straat (het leven van alledag) in de dienst van de diaconie en realiseert zich de gemeenschap van Woord en dienst.  

Wat verstaan wij onder diaconaat

Kernbegrippen van diaconaat zijn barmhartigheid, gerechtigheid en wederkerigheid.

De werken van barmhartigheid zoals ze genoemd worden n.a.v. de evangelietekst Mattheus 25 : 31-46, zijn afgeleid uit de toenmalige joodse traditie van zorg. Dat zijn ‘gemiloet chassadim’ (van het Hebreeuwse chesed) of ‘daden van barmhartigheid’, het omzien naar elkaar. Daarnaast kent de joodse traditie de ‘tsedaqa’, de weldaden of daden van gerechtigheid of rechtvaardigheid. Hierin gaat het om goed doen en recht doen. Er is een samenhang met het bijbelse woord recht (misjpat), een term die nadrukkelijk in relatie staat tot rechtspraak. In de huidige opvattingen over diaconaat spelen deze begrippen barmhartigheid en gerechtigheid een centrale rol. Wederkerigheid als kernwoord geeft aan zowel barmhartigheid als gerechtigheid een bepaalde kwaliteit. Daarnaast is er een verschuiving in taken en rollen van diakenen die aansluit bij de opvatting dat diakenen niet in de eerste plaats de ambtsdragers zijn die hulp verlenen en brood en wijn uitdelen, maar de bemiddelaars en gezanten zijn van de gemeente in veel bredere zin. Zij representeren de samenleving in de kerk en omgekeerd het evangelie in de samenleving. Als wij hulpverlening of ‘helpen waar geen helper is’ zien als de kern van barmhartigheid dan betekent wederkerigheid dat de hulpvrager mee bepaalt wat er gebeurt. Wederkerigheid betekent respect voor en acceptatie van elkaars positie, keuze en oplossingen. Diaconaat is echter niet alleen hulpverlening. Het is ook de inspanning om tot een rechtvaardige, vreedzame en duurzame samenleving te komen. 

Kerntaken van het diaconaat

Het diaconale werk is veelzijdig. Diakenen geven leiding aan het diaconaat in de gemeente. Zij behoeven niet alles zelf te doen, maar kunnen waar mogelijk gemeenteleden inschakelen. Wij kunnen zelf keuzes maken wat we belangrijk vinden, ten principale gelden de taken die de kerkorde toewijst voor alle diakenen. Samengevat zijn deze taken onder te verdelen in:

  • Voorbereiding en deelname aan de Eredienst
  • De gemeente toerusten
  • Helpen en doorverwijzen
  • Maatschappelijk welzijn en sociale vraagstukken
  • Inzamelen en besteden diaconale gelden
  • Voorbereiding en deelname aan de Eredienst

Door alle onderdelen van de liturgie loopt de rode draad van het diaconaat. Dit komt extra tot uitdrukking in de viering van het Heilig Avondmaal, dat we vieren in De Voorhof, 't Derkshoes en de Stefanuskerk. De inbreng van de diakenen heeft als doel de gemeente te laten beseffen dat iedereen moet opkomen voor een barmhartige en rechtvaardige samenleving: dicht bij en ver weg. Wij brengen dit in praktijk, ondermeer door het toelichten van collectes en collectedoelen in de Eredienst. Middels vooraankondigingen maken wij ook gebruik van ons kerkblad, onze website en de beamer. De beamer geeft bovendien extra mogelijkheden door voor aanvang van de dienst en/of tijdens de collecte foto- en/of filmmateriaal te laten zien. Het is onze wens om (vaker dan tot nu toe) te komen tot een nadrukkelijker aanwezigheid in- en deelname aan de Eredienst door middel van duidelijke en heldere diaconale thema’s.

De gemeente toerusten

Diakenen kunnen niet alles zelf. Er zijn ook veel gemeenteleden als vrijwilligers betrokken bij diaconaal werk. Het is belangrijk om dat als diaconie in beeld te hebben, deze mensen bij het werk te betrekken en dat door te laten werken in het diaconale beleid. Wij zijn van mening dat het toerusten van de gemeente vanuit de diaconie meer aandacht behoeft. Veel zaken gebeuren teveel ad hoc, te weinig structureel. Samen met de Commissie Vorming & Toerusting willen we een plan maken hoe we hieraan voor de toekomst vorm en inhoud kunnen geven. Om de gemeente te kunnen toerusten zullen ook de diakenen met enige regelmaat zelf toegerust moeten worden. Dit gebeurt o.a. door tijdens de vergaderingen en eventuele andere bijeenkomsten elkaar te inspireren, de landelijke diaconale dag(en) te bezoeken en kennis te nemen van de inhoud van Diakonia, een tweemaandelijks magazine voor diakenen. 

Helpen en doorverwijzen

Diakenen hebben de mogelijkheid om mensen die elkaar kunnen helpen met elkaar in contact te brengen. Bijvoorbeeld via lotgenotencontacten, zoals ouders van drugsverslaafden, familieleden van psychisch zieken of gemeenteleden en asielzoekers. Maar ook in situaties van ziekte e/o ander ongemak. Met een goede sociale kaart kan de diaconie mensen verwijzen naar hulpverleningsinstanties in de omgeving, bijvoorbeeld naar de sociale dienst, de sociaal raadsvrouw, of een project voor huiswerkbegeleiding. Diakenen kunnen zelf hulp geven en een beroep doen op gemeenteleden. In ordinantie 14, waar gesproken wordt over het diaconaat, staat immers dat "de gemeente in al haar leden geroepen is tot de dienst der barmhartigheid". Diakenen mogen/kunnen daarom ook een beroep doen op gemeenteleden en ze betrekken bij bepaalde diaconale activiteiten. Het is onze wens om te komen tot een meer gestructureerde invulling van hetgeen hierboven is vermeld. Bijvoorbeeld door het opzetten van "een kring van vrijwilligers" uit de beide wijkgemeentes om (soms direct) te kunnen bijspringen. Te denken valt dan aan het doen van boodschappen, eenvoudige klusjes van allerlei aard, helpen met het invullen van formulieren. Voorts zouden we, meer dan tot nu toe, kennis moeten krijgen van hulpvragen die er in onze omgeving leven. Wijkdiakenen dienen te proberen, als deelnemer in hun wijkteam, hier meer zicht op te krijgen en dienovereenkomstig te handelen. Ook het wijkteam als geheel heeft hierin een functie. De bovengenoemde activiteiten dienen zich bij voorkeur niet te beperken tot ons eigen ‘kerkelijk erf’.

Met de Sociaal Raadsvrouw van de Gemeente Midden Drenthe zijn goede contacten. Uit die contacten blijkt ondermeer dat we elkaar (over en weer) van dienst kunnen zijn. Ook hier dienen we over onze eigen grenzen heen te kijken. 

Maatschappelijk welzijn en sociale vraagstukken

Sociale vraagstukken over armoede, vluchtelingen en zorg zijn al lang een centraal aandachtspunt voor diakenen. De afgelopen jaren zijn de multiculturele samenleving en de heelheid van de schepping belangrijke nieuwe aandachtspunten geworden. In het moderne diaconaat is helder dat van individuele barmhartigheid geen sprake kan zijn zonder sociale gerechtigheid.

Op dit moment zijn we vertegenwoordigd in de Adviesraad Minimabeleid van de Gemeente Midden Drenthe. Van belang zijnde items komen terug op de diaconievergadering.

In het kader van vluchtelingenwerk zijn wij Chartergemeente en daardoor verbonden met Inlia. Er is een diaken afgevaardigd naar de bijeenkomsten van Inlia. 

Inzamelen en besteden diaconale gelden

De diaconie wil alert zijn op eventuele gevolgen van de problematiek van de sociale wetgeving voor mensen binnen de Westerborker gemeenschap. Ook de mogelijke gevolgen van de individualisering van de maatschappij blijven de aandacht houden. In nauwe samenwerking met de predikant, ouderlingen en wijkcontactpersonen bekijken we ook nu al waar de diaconie daadwerkelijk kan bijdragen, in welke vorm dan ook. Een voorbeeld hiervan is het verzorgen van de Kerstgroet.

De diaconie heeft een eigen begroting en een financieel verslag, werft gelden en verricht betalingen. Diakenen dragen er zorg voor dat diaconaal geld op een diaconaal verantwoorde wijze wordt beheerd en besteed. Het College van Diakenen legt jaarlijks verantwoording af aan de wijkkerkenraad en aan de gemeente door het opstellen van een jaarrekening en de begroting voor het daaropvolgende jaar. De diaconale middelen komen hoofdzakelijk uit de vaste vrijwillige bijdragen en de collectes.

Alle ‘geoormerkte’ collectes zijn te bestempelen als doelcollectes en worden direct naar het betreffende doel doorgestort. Alle ‘niet-geoormerkte’ diaconale collectes krijgen vooraf een bestemming, welke in de diaconievergadering wordt vastgesteld. Uit de vaste vrijwillige bijdragen worden de diaconale quota betaald. Hetgeen resteert wordt, middels onze eindejaarsgiften, bestemd voor een aantal diaconale doelen, deels via Kerk in Actie. Behoudens een kleine reserve voor onverwachte uitgaven, bouwen wij geen vermogen op.

Met betrekking tot onze eindejaarsgiften zijn wij een traject gestart waarbij we het aantal doelen in twee jaar met de helft hebben teruggebracht. Ook voor de toekomst zullen we hier kritisch mee blijven omgaan, om zodoende versnippering van diaconale gelden te voorkomen. Voorts hebben wij een voorkeur voor organisaties die werken vanuit een christelijke traditie. 

Criteria bij de beoordeling van aanvragen diaconale ondersteuning

Hieronder vermelden wij de acht criteria waaraan activiteiten moeten voldoen om in aanmerking te komen voor diaconale activiteiten en gelden.  

1. De activiteiten hebben een diaconale doelstelling.

De activiteiten hebben een expliciete diaconale doelstelling ten behoeve van mensen in knelsituaties. Of initiatieven die te maken hebben met het bevorderen van een duurzame samenleving in sociaal en/of ecologisch opzicht. Er is onderzocht of inmiddels aangetoond dat er behoefte is aan deze activiteiten. Ondersteuning van diaconale activiteiten in missionaire projecten kan alleen als deze in de begroting en werkplannen apart verwoord staan en er gewaarborgd wordt dat het diaconale geld aan deze activiteiten besteed wordt.

2. De activiteiten kenmerken zich door diaconale uitgangspunten.

Bij de uitvoering van activiteiten wordt naast het oplossen van problemen tegelijkertijd aandacht besteed aan de bestrijding van de oorzaken samen met andere organisaties en belangengroepen. Tijdens de opzet en uitvoering van activiteiten wordt samengewerkt met ervaringsdeskundigen uit de doelgroep zodat er iets van wederkerigheid kan ontstaan van hulpgevers en hulpontvangers.

3. De activiteiten zijn te verbinden aan de identiteit van de kerkelijke   gemeente.

Er zijn vele maatschappelijke organisaties die een beroep doen op fondsen, bedrijven, particulieren en ook diaconieën voor ondersteuning. Om visies goed op elkaar aan te laten sluiten en het creëren van draagvlak voor ondersteuning vanuit de kerkelijke gemeente kan een diaconie ervoor kiezen prioriteit te geven aan identiteitsgebonden organisaties.

4. De activiteiten zijn beleidsmatig doordacht.

De activiteiten worden verricht op basis van een visie, die aanhaakt bij actuele maatschappelijke ontwikkelingen. Er is beleid ontwikkeld en sprake van een werkplan, waarin de beoogde resultaten van de activiteiten vermeld staan. Er is ook gedacht aan een financieel en publicitair beleid.

5. De activiteiten lenen zich voor inzet van gemeenteleden als vrijwilliger.

Als het mogelijk is dat gemeenteleden niet alleen financieel geven maar zich kunnen inzetten voor bestuurstaken of uitvoeringstaken krijgt de diaconale ondersteuning een belangrijke meerwaarde. Het geheel kan dan een meer vormend en bewustwordend effect hebben op betrokkenen als op de kerkelijke gemeente in zijn geheel.

6. De activiteiten hebben een open uitnodigend karakter.

De activiteiten kunnen zich weliswaar richten op een specifieke doelgroep, bijvoorbeeld familieleden van (ex)psychisch zieken, maar het geheel heeft een uitnodigend open karakter zodat er geen sprake is van uitsluiting op grond van afkomst, religie, etc. Omgekeerd: de activiteiten hebben bijvoorbeeld een positief effect op de leefbaarheid van de buurt. Er wordt ingezet op samenwerking met andere organisaties die dezelfde doelen nastreven.

7. De activiteiten worden plaatselijk of regionaal uitgevoerd.

Een diaconie is primair verantwoordelijk voor de ondersteuning van plaatselijk/regionaal diaconaal werk. Deze organisaties zijn aangewezen op regionale ondersteuning. Dit biedt de beste condities voor het creëren van inhoudelijke betrokkenheid.

8. De activiteiten zijn afhankelijk van diaconale middelen en inzet van vrijwilligers.

De organisatie kan geen of nauwelijks een beroep doen op reguliere instanties en voorzieningen of fondsen. Gezien de beperkte middelen draaien de werkzaamheden geheel of gedeeltelijk op vrijwilligers. Belangrijk aandachtspunt is of er vrijwilligersbeleid is.

Jaarproject

Door de jaren heen zijn wij op een bijzondere manier betrokken (geweest) bij een aantal projecten. Zo kiezen wij elk jaar een jaarproject. Een diaconaal doel dat we extra in de schijnwerpers willen zetten. Na twee jaar lang Grootfontein als project te hebben ondersteund is in 2008 dit project afgesloten. Voorts hebben we in 2008 een aantal keren aandacht gevraagd voor een project in Haïti van World Servants.

Voor 2009 werd gekozen voor een nieuw jaarproject, te weten Sambulawan, gelegen op het Filippijnse eiland Leyte. Ook de Stichting ‘Naar School op Haïti’, van Marijke Zaalberg stond regelmatig in de belangstelling alsmede ons  adoptieproject van Dorcas voor Shamim Jumanne. Voor 2010 hebben wij, samen met de ZWO-groep, een nieuw jaarproject gekozen: "Naar School op Haïti". Voor deze stichting van Marijke Zaalberg zullen we in 2010 bijzondere aandacht vragen. Daarbij zullen de andere genoemde projecten zeker niet aan onze aandacht ontsnappen.

Samen met de ZWO-groep willen wij op korte termijn komen tot een gezamenlijke visie op te ondersteunen (jaar)projecten. Voor het College van Diakenen zal daarbij het accent steeds meer verschuiven naar lokaal-, provinciaal- en landelijk diaconaat. Voor de ZWO-groep ligt het accent voornamelijk op werelddiaconaat. In dit verband is er reeds contact gelegd met Kerk in Actie Interactief, teneinde hen in een vroegtijdig stadium hierbij te betrekken. In september 2010 hebben we hierover een eerste ontmoeting.

Bovenstaande kan betekenen dat er in de toekomst twee jaarprojecten naast elkaar kunnen lopen. Eén landelijk of regionaal (College van Diakenen) en één werelddiaconaat (ZWO-groep). 

ZWO

Binnen de Diaconie is de werkgroep Zending, Werelddiaconaat en Ontwikkelingssamenwerking actief. In 2006 zijn wij, in Federatief verband, gekomen tot één ZWO-groep. De diaconie vertrouwt een deel van haar taak toe aan de ZWO-commissie, die haar blik richt op de nood van de naaste ver weg. Het werk van de ZWO is als volgt samen te vatten:

Zending is de opdracht aan kerken en christenen om de Bijbelse boodschap door te geven en zichtbaar te maken voor alle mensen. Vanaf het begin ging dat samen met medische zorg en onderwijs voor mensen waarmee men in contact kwam. Werelddiaconaat is een kerkelijk antwoord op de nood van de wereld. Veelal betekent dit acute noodhulp verlenen bij rampen. Dit werk is gebundeld onder de noemer Kerk in Actie. Ontwikkelingssamenwerking is het aanpakken van de oorzaken die armoede en onrechtvaardige structuren in stand houden. Ook dit werk is gebundeld via Kerk in Actie. In samenwerking met het College van Diakenen wil de ZWO-groep het werk van Kerk in Actie op plaatselijk niveau ondersteunen door:

  • Het organiseren van ZWO-diensten
  • Het houden van thema-avonden
  • In de 40 dagen tijd aandacht schenken aan de nood van onze naaste ver weg, bijvoorbeeld door uitvoering te geven aan
    • de landelijke actie van Kerk in Actie, alsmede het organiseren en meewerken aan sobere maaltijden in/voor de eigen gemeente(s)
    • Distributie van de missie-zendingskalender.

Daarnaast houdt de ZWO-groep zich bezig met:

  • Kiezen van een jaarproject
  • Fondswerving in de gemeente ter ondersteuning van het gekozen project of doel
  • De gemeente op verschillende manieren informeren over bovengenoemde activiteiten.

Jeugddiaconaat

Wij willen, bij voorkeur nog in 2010, komen tot de instelling van jeugddiaconaat in onze beide wijkgemeentes. Voor de beide wijkgemeentes zal er één Jeugddiaken actief zijn. De plaats die jeugddiaconaat in toenemende mate inneemt binnen de kerken, is van groot belang. Jeugdouderlingen en Jeugddiaken kunnen een belangrijke rol vervullen in het contact naar jongeren, maar zeker ook t.a.v. probleemsignalering van velerlei aard, binnen de lokale gemeenschap. Zeker zo belangrijk is het betrekken van onze jongeren bij (kleinschalige), meestal lokale initiatieven met een diaconaal karakter.

De PKN heeft in 2009 de zogenaamde Totaalbox Jeugddiaconaat ontwikkeld. Deze is helemaal ingericht om diaconaat door jongeren te stimuleren, te faciliteren en te verankeren in het beleid van de gemeente. De Totaalbox geeft elke diaconie, jeugdraad, werkgroep en enthousiaste jongeren het middel in handen om jeugddiaconaat succesvol op te pakken. Een werkboek dat ons als het ware aan de hand meeneemt, om te komen tot een verantwoorde invulling van jeugddiaconaat binnen onze Protestantse Gemeente Westerbork i.w. Samen met onze jongerenwerker zullen we hier de komende tijd verder invulling aan geven. Een startavond hiervoor, samen met de jeugdouderlingen, de clubleiding en enkele jongeren, heeft inmiddels plaatsgevonden. Op basis van de (met elkaar) ingevulde Quick Scan zal een advies worden opgesteld waarmee wij verder vorm en inhoud kunnen geven aan het (gestructureerd) opzetten van jeugddiaconaat. Voorts wordt één van de vacatures ingevuld met een Jeugddiaken.

Protestantse Gemeente Westerbork i.w.